Katarzyna Krakowiak-Bałka. Ekologie współtworzenia

Kuratorka: Mirosława Bałazy

Podczas rocznej rezydencji Katarzyna Krakowiak-Bałka będzie pracować z architekturą budynku muzeum. Wyznaczona przez artystkę linia symbolicznie przecinająca cały obiekt rozpoczyna się przy ul. Lipowej, następnie przechodzi przez patio i Galerię Alfa, by zakończyć się w przestrzeniach od strony ul. Ślusarskiej.

Jest to pierwszy tego typu projekt site-specific, oparty na rezydencji artystycznej i trzysezonowej współpracy. Kluczowy jest tu sam proces: rozwijanie praktyki twórczej w dialogu z otoczeniem, czasem oraz ewoluującymi warunkami pracy.

Instalacja Gniazdo będzie pierwszą odsłoną rezydencji, w której muzeum zostaje potraktowane jak organizm – zastana architektura, którą można nadpisywać, renegocjować i uzupełniać o nowe warstwy znaczeniowe. Krakowiak proponuje tu radykalne przesunięcie akcentów: z architektury rozumianej jako statyczna scenografia dla ludzkiego życia na architekturę pojmowaną jako aktywnego, wrażliwego uczestnika relacji międzygatunkowych, społecznych i materialnych.

Inspiracją są gniazda afrykańskich gatunków ptaków tworzących złożone struktury – wielotonowe wiszące kolonie powstające dzięki zbiorowej pracy wielu pokoleń. Fascynuje ją to, jak w ekstremalnych warunkach klimatycznych rozwija się precyzyjny system termoregulacyjny i społeczny.

W analizie tych ptasich strategii krystalizuje się autorska perspektywa artystki, ujmująca architekturę nie w kategoriach rzeczy („budynek”), lecz czynności: jako nieustanne splatanie, naprawianie, trwanie i adaptowanie. W obliczu wyczerpania się modernistycznych narracji o kontroli i indywidualnym autorstwie model ten jawi się jako system zdolny do samoregulacji. Krakowiak przenosi tę logikę na grunt sztuki, tworząc instalację, która – podobnie jak ptasie gniazda – jest „wielopokoleniowym” zapisem gestów. Forma przestrzenna staje się tu dowodem istnienia ecologies of togetherness – ekologii bycia razem, w których kształt schronienia wyłania się nie z wizji projektanta, lecz z dynamiki relacji.

Abstrakcyjna teoria zyskuje fizyczny ciężar poprzez osadzenie projektu w specyfice lokalnej. W marcu, w pierwszej odsłonie projektu, widzowie wejdą w przestrzeń „pergoli” MOCAK-u – dotąd miejsca opuszczonego i pustego – nad którą powstanie Gniazdo. Będzie to doświadczenie zanurzenia w strukturze jednocześnie obcej i znajomej: utkanej z przemysłowych odpadów, a jednak naśladującej formy natury.

Projekt wchodzi w dialog z tożsamością Zabłocia. Dzielnica ta była historycznie określana przez fabryki kabli i przemysł elektrotechniczny. Krakowiak sięga po „czyste odpady”: kilometry fluorescencyjnych żyłek, przewodów, otulin i technicznych linek, które jako poprodukcyjny odrzut utraciły swoją pierwotną funkcję. W geście artystycznym ta przemysłowa materia zostaje odzyskana i przekształcona.

Gniazdo „żywi się” aktywnością otoczenia, gęstniejąc i zmieniając swój charakter wraz ze zmianą pór roku. Instalacji będą towarzyszyć działania performatywne zaprojektowane przez artystkę.

 

Katarzyna Krakowiak-Bałka (ur. 1980) – artystka tworząca rzeźby, performanse, obiekty, kompozycje i instalacje dźwiękowe, które badają języki używane do opisu architektury. Uzyskała doktorat na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie oraz habilitację na Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku. Jej celem jest generowanie środowisk akustycznych pozwalających widzom-słuchaczom stać się częścią dzieła sztuki i zetknąć się z architekturą na poziomie dźwięku. Eksplorując granice architektury, Krakowiak buduje wielkoskalowe instalacje w oparciu o konstrukcje architektoniczne. Obecnie skupia się na formułowaniu pojęcia architektury w kategoriach językowych – jako czasownika niedokonanego i przestrzeni stawania się, która pojawia się w różny sposób w zależności od pełnionej funkcji, a także na dźwiękowych manifestacjach relacji ludzko-nieludzkich. Krakowiak została wyróżniona licznymi nagrodami, m.in.: St. John’s College Uniwersytetu Oksfordzkiego, Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP i amerykańskiej fundacji Trust for Mutual Education. W 2012 otrzymała nagrodę specjalną za wystawę indywidualną Iżby ściany drżały, pęczniejąc skrywaną wiedzą o wielkiej mocy (kurator: Michał Libera) w Pawilonie Polskim na 13. Międzynarodowej Wystawie Architektury w Wenecji. Od 2019 roku prowadzi Pracownię Przestrzeni Działania Dźwięku na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. W 2020 roku stworzyła pracę It Begins with One Word. Choose Your Own w Pawilonie Barcelony zaprojektowanym przez Miesa van der Rohe. Jej najnowsza praca, eksponowana obecnie w Jeu de Paume w Paryżu, to instalacja Where Does Any Miracle Start, inspirowana dźwiękami owadów często niesłyszalnymi dla ludzkich uszu, a także ich dziwną obecnością i wytrwałością. W latach 2019–2022 prowadziła Pracownię Przestrzeni Dźwiękowej w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, a od 2022 roku wspólnie z prof. Mirosławem Bałką prowadzi Międzywydziałową Pracownię Działań. Mieszka i pracuje w Otwocku oraz w Olivie (Hiszpania). Identyfikuje się również jako ogrodniczka, na co dzień dostrajając się do gleby i roślin oraz ucząc się od nich.