O dekonstruowaniu muzeum

Przyjęta w 2022 roku przez Międzynarodową Radę Muzeów ICOM nowa definicja muzeum prezentuje uniwersalne rozumienie instytucji, aktualne pod każdą szerokością geograficzną, odnoszące się do wszystkich typów kolekcji i wszystkich modeli organizacyjnych. Pod tym obszernym parasolem dojrzewają praktyki wykraczające poza ten ogólny tekst – wskazujące nowe kierunki, testujące nowe rozwiązania, sytuujące muzeum w nowym miejscu. Często podejmują je niewielkie muzea na peryferiach publicznej uwagi, ale w muzeach należących do mainstreamu również obecne są niepokorne pomysły, choć raczej na marginesie ich działalności.

Świadome swej społecznej roli muzea redefiniują się w kontekście zmieniających się wzorców kulturowych, zachodzących zmian cywilizacyjnych i w odpowiedzi na nowe tematy debaty publicznej. Muzea nie tylko słuchają i dokumentują, ale też zabierają głos i podejmują działania jako tak zwane muzea w rozszerzonym polu.

MOCAK przy okazji jubileuszu 15-lecia funkcjonowania inicjuje projekt mający ambicję dekonstrukcji muzeum – na różnych polach i w różnych wymiarach. Przedmiotem namysłu będą kolekcja, publiczność, sąsiedztwo, hierarchia, struktura, odpowiedzialność, role… i szereg innych zidentyfikowanych w procesie realizacji projektu pojęć, postaw i schematów. Jak przyszłość widzimy z perspektywy muzeum? Jakie formaty instytucji odpowiadają jej wyzwaniom? W jakim miejscu jesteśmy teraz? Jakie możliwości daje format muzeum sztuki współczesnej?

Dyskusja z udziałem muzeologów i muzealników, przedstawicieli stowarzyszeń muzealnych i dyrektorów muzeów reprezentujących różne typy i różne geografie, otwiera całoroczny cykl rozmów, w którym będziemy poruszać wątki badające muzealne granice, pęknięcia i możliwości.

W dyskusji udział wezmą między innymi: Adam Budak, Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie MOCAK, Dorota Folga-Januszewska, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, Leszek Karczewski, Muzeum Sztuki w Łodzi, Robert Kotowski, ICOM Polska, Muzeum Narodowe w Kielcach, Joanna Ślaga, ICOM Polska, Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Maius w Krakowie

Prowadzenie: Katarzyna Jagodzińska

Bilety dostępne online >> i w kasie muzeum.

 

Adam Budak – kurator sztuki współczesnej i autor tekstów o sztuce. Uzyskał dyplom z teatrologii na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie oraz z historii i filozofii sztuki i architektury na Uniwersytecie Środkowoeuropejskim w Pradze.

Od 2025 roku jest dyrektorem Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie MOCAK. Wcześniej pełnił funkcję dyrektora artystycznego Kestner Gesellschaft w Hanowerze (2020–2024), gdzie opracował interdyscyplinarny program kuratorski skupiający się na pojęciach czułości, anabasis i amor mundi oraz zrealizował wystawy, które między innymi odzwierciedlały awangardowe dziedzictwo El Lissitzky’iego i aktualność myśli politycznej filozofki Hannah Arendt. Wcześniej był dyrektorem artystycznym i głównym kuratorem Galerii Narodowej w Pradze (2014–2020), a także zajmował stanowiska kuratorskie w Hirshhorn Museum and Sculpture Garden w Waszyngtonie oraz Kunsthaus Graz. W latach 1997–2002 był kuratorem w Galerii Sztuki Współczesnej Bunkier Sztuki w Krakowie. Był współzałożycielem pierwszych studiów podyplomowych z zakresu kuratorstwa w Polsce (realizowanych na Uniwersytecie Jagiellońskim) i wykładał w Instytucie Spraw Publicznych tej uczelni.

Budak był kuratorem wielu międzynarodowych biennale, w tym Manifesta 7, Biennale w Gherdëinie, Biennale w Pradze oraz pawilonu polskiego (2003), estońskiego (2013) i łotewskiego (2024) na Biennale w Wenecji. Pełnił również funkcję komisarza pawilonu czeskiego (2017, 2018, 2019). Do jego najważniejszych osiągnięć kuratorskich należą pierwsza polska retrospektywa Louise Bourgeois (Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki Współczesnej, Warszawa, 2003) oraz pierwsza niemiecka wystawa Pauli Rego (Kestner Gesellschaft, Hanower 2023).

 

Dorota Folga Januszewska – historyk sztuki, muzeolog, krytyk. Studiowała historię sztuki na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie się doktoryzowała i habilitowała. Profesor Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, wicedyrektor Muzeum Pałacu Jana III w Wilanowie. W latach 2008–2014 autorka programu studiów muzeologicznych na UKSW w Warszawie (kierownik Katedry Muzeologii, później dyrektor Instytutu Muzeologii). W latach 1979–2008 pracowała w Muzeum Narodowym w Warszawie (kurator, zastępca dyrektora, dyrektor). Członek ICOM, prezydent ICOM Polska (w latach 2002–2008 i 2012–2018), prezydent MOCO ICOM (w latach 2014–2016), członek SAREC ICOM (od 2017), prezydent Komitetu ds. Rezolucji ICOM 2016, członek AICA, członek Polskiego Komitetu Błękitnej Tarczy. Ekspert Rady Europy ds. muzeów, ekspert UNESCO High Level Forum on Museums oraz ekspert w programach MNiSW i NPRH, członek Komitetu Nauk o Kulturze PAN, członek wielu rad naukowych i muzealnych. Związana z wieloma instytucjami, w tym między innymi z  Centro di Studi Andrea Palladio w Vicenzy, Institut für die Wissenschaften vom Menschen i Kunsthistorisches Museum w Wiedniu, Musée Picasso w Paryżu, Indira Gandhi National Centre for the Arts w New Delhi, Klee Stiftung i Kunstmuseum w Bernie. Autorka ponad 300 publikacji z zakresu muzeologii, teorii i sztuki XVII–XX wieku, kuratorka 64 wystaw zrealizowanych w Polsce, Niemczech, Austrii, USA, Irlandii, Francji, Japonii i Rosji.

 

Leszek Karczewski – muzealnik i edukator kulturowy, teoretyk literatury i teatrolog, jogin. Zastępca Dyrektora Muzeum Sztuki w Łodzi ds. promocji i upowszechniania, adiunkt w Instytucie Kultury Współczesnej Uniwersytetu Łódzkiego. W latach 2008–2022 kierownik Działu Edukacji Muzeum Sztuki w Łodzi, pomysłodawca i realizator między innymi Kulturanka – cyklu nagrodzonego przez MKiDN Sybillą w 2012 roku, kurator licznych szkoleń i akcji społeczno-artystycznych, między innymi projektów Galeria Dżinsów, WIKIzeum i ms3 Re:akcja, współautor podręcznika twórczości Książka do zobaczenia. W latach 2017–2019 członek Rady Programowej Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów. Jogin, wieloletni nauczyciel w tradycji jogi B.K.S. Iyengara. Wyróżniony między innymi honorową odznaką Zasłużony dla Kultury Polskiej.

 

Robert Kotowski – historyk, kustosz dyplomowany, manager jakości, dyrektor Muzeum Narodowego w Kielcach, kierownik Katedry Badań nad Bibliotekami i Innymi Instytucjami Kultury na Wydziale Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego. W 2020 roku uzyskał tytuł naukowy profesora nauk humanistycznych. Przewodniczący Komitetu Narodowego ICOM Polska. Członek wielu rad muzeów. Prekursor muzeoterapii w Polsce, pomysłodawca i organizator Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej „Muzeoterapia”. Redaktor naczelny Rocznika Muzeum Narodowego w Kielcach. Autor wielu artykułów i opracowań z zakresu historii, muzealnictwa i muzeoterapii, między innymi publikacji Terapeutyczne funkcje muzeów (2022), Muzeum jako przestrzeń dla zdrowia i dobrego samopoczucia (2023), Biblioterapia i muzeoterapia w podejściu zintegrowanym (2024), Muzykoterapia. Koncepcje, metody, inspiracje (2025).

 

Joanna Ślaga – muzeolożka i badaczka dziedzictwa akademickiego, doktora nauk humanistycznych. Zastępczyni dyrektora Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Maius ds. naukowych i strategicznych. Autorka publikacji poświęconych muzealnictwu uczelnianemu oraz kolekcjom akademickim. W swojej pracy badawczej koncentruje się na roli muzeów i zbiorów w procesach społecznych i tożsamościowych, analizując ich znaczenie dla budowania pamięci instytucjonalnej, wspólnot akademickich oraz dialogu między dziedzictwem a współczesnością.