Stan posiadania. Topografia Kolekcji MOCAK-u – część I

25.7–18.10.2026

Otwarcie: 24.7.2026

Poziom: 0

Kurator: Kamil Kuitkowski

Współpraca: Iryna Antonets, Mirosława Bałazy, Małgorzata Brzezińska, Monika Chaberka, Michał Chojnacki, Ryszard Cyganek, Matylda Czekaj, Katarzyna Czyż, Andrzej Dudziński, Betina Fekser, Przemysław Filek, Karolina Furtyk, Jacek Gąsecki, Filip Gąsiorowski, Katarzyna Grudniewska, Konrad Gryboś, Katarzyna Homoncik, Beata Iwasyk, Katarzyna Jagodzińska, Jakub Jagódka, Julia Jewszel, Katarzyna Jordan, Anna Karasiewicz, Rafał Karaś, Maciej Kopczyński, Kamila Kowerska-Karasiewicz, Magdalena Kownacka, Justyna Krzyśków, Anna Kubik, Anna Kusz, Grzegorz Kuźma, Andrzej Lis, Łukasz Łachman, Józef Łazarczyk, Wiktoria Łubaczuk, Joanna Łukasiewicz, Anda MacBride, Joanna Majewska-Grabowska, Grzegorz Majka, Magdalena Mazik, Monika Michałek-Brzegowska, Marta Mosiołek, Dominika Mucha, Adam Nehring, Małgorzata I. Niemczyńska, Wiesław Nosek, Gerard Piasecki, Justyna Piłat, Alina Pylypei, Daria Rzepiela, Przemysław Sadowski, Martyna Sobczyk, Mariusz Sobczyński, Rafał Sosin, Michał Spolitakiewicz, Justyna Strózik, Jakub Studziński, Jakub Sułecki, Maria Suska, Zuzanna Świątek, Anna Świerczyńska, Katarzyna Topa, Magdalena Urbańska, Natalia Veselovska, Kinga Wiśniewska, Małgorzata Wolska, Andrzej Wyroba, Aleksandra Żelichowska.

 

 

„Z prochu powstałeś, to wstań i się otrzep”, mawiał Rafał Wojaczek w filmie Lecha Majewskiego, neutralizując znaną wszystkim frazę o nieuchronnym końcu. Filmu nie zobaczycie na wystawie Stan posiadania, tak jak wielu innych rzeczy. Ta wystawa zbudowana jest na doświadczeniu braku: czasu i stabilności, a przede wszystkim środków finansowych – braku wynikającego z implozji budżetu instytucji i wyczerpania zasobów niezbędnych do realizacji planowanych działań. My, podobnie jak Wojaczek w wypowiadanym przez siebie zdaniu, staramy się jednak przechwycić ten brak rozumiany jako kryzys i znaleźć nowe, inne modele pracy nad wystawą problematyzującą Kolekcję MOCAK-u.

W narracjach dotyczących muzeum stale powraca motyw zapaści: mówi się o „wieloletnim kryzysie”, „obecnym kryzysie”, a samą instytucję określa się nawet mianem ruiny. Tworząc wystawę Stan posiadania, próbujemy jednak użyć słowa „kryzys” na własnych zasadach – przekształcić je w narzędzie i punkt wyjścia do dalszych opowieści i (auto)analiz. Metoda ta wyrasta bezpośrednio z praktyk queerowych, dzięki którym obraźliwe niegdyś „queer” zaczęło być świadomie przechwytywane i używane do celów oraz na potrzeby środowiska LGBT+, zyskując nowe znaczenie jako szerokie pojęcie określające różnorodność. Dzięki takiemu podejściu „kryzys” może wytracić swój apokaliptyczny wydźwięk i przesunąć się w stronę zmiany, przebudowy paradygmatów, nowego początku, eksperymentu. Wychodząc z tego punktu, Stan posiadania staje się przewrotnym oświadczeniem majątkowym instytucji – pokazem zbudowanym na obiektach z Kolekcji MOCAK-u, ale także otwartym na inne, niematerialne zasoby: osoby pracujące w instytucji, jej publiczność, procedury, archiwa, historię, wizerunek, wyobrażenia i możliwe przyszłości.

Jako cały zespół MOCAK-u chcemy tą wystawą sprawdzić stan posiadania i stan zachowania instytucji, ale także nasz stan wiedzy i stan zdrowia. Jednocześnie zaznaczamy obszary działalności, na których w przyszłości planujemy się skupić, pracując zarówno z własną tożsamością, jak i rzeczywistością, która nas otacza. Tego rodzaju wiwisekcja i inwentaryzacja, ale jednocześnie plany regeneracji pojawiają się w szczególnym momencie działania instytucji. Z jednej strony mija 15. rocznica udostępnienia publiczności pierwszej wystawy w siedzibie, która to okazja powinna być czasem świętowania i refleksji. Z drugiej strony MOCAK jest chwilę po odwołaniu dyrektora i niedługo po odwołaniu poprzedniej dyrektorki, co wiąże się z licznymi medialnymi i środowiskowymi dyskusjami o kondycji i przyszłości muzeum.

W szerszym ujęciu niepewność i rozchwianie nie wydają się jednak incydentalnie występującym patogenem, ale częścią genomu wszystkich instytucji. Funkcjonując wobec modeli finansowania, przepisów prawa, polityk i sposobów zarządzania, zawsze są one zakulisowo mroczne i podatne na zranienia. Dlatego też, pracując świadomie nad własną kryzysowością, instytucje mogą stać się laboratoriami rzeczywistości polikryzysu i przekształcać go w twórczy nerw. Taką szkicową i niedomkniętą próbą jest wystawa Stan posiadania.

Achille Mbembe pisał w Brutalizmie: „Brak jakiejkolwiek możliwości restytucji lub powrotu do poprzedniego stanu być może oznaczać będzie koniec muzeum, rozumianego nie jako przedłużenie gabinetu osobliwości, ale jako figura par excellence przeszłości ludzkości, przeszłości, której byłoby odizolowanym świadkiem. Jedyne, co by pozostało, to anty-muzeum, […] coś w rodzaju strychu przyszłości, którego funkcją byłoby przyjmowanie tego, co dopiero się zrodzi, czego jeszcze nie ma”[1]. Tym tropem Stan posiadania dzieli się na pięć następujących po sobie metaforycznych rozdziałów: Ruiny, Zakamarki, Błota, Szafy i Wiosny. Każdy z nich sprawdza stan posiadania w innym ujęciu i korzysta z innych wizualnych i symbolicznych narzędzi. Wszystkie zbudowane są na pracach zgromadzonych w Kolekcji MOCAK-u, często nigdy wcześniej nieprezentowanych publicznie lub niepokazywanych w muzeum. Obecna sytuacja zachęca do odczytywania kolekcji muzeum jako opartej na trzech filarach: sztuki konceptualnej, prac z kręgu fluxusu oraz zbioru obiektów i artefaktów przywodzących na myśl logikę klasycznego gabinetu osobliwości. Kolekcję przenika również wymiar meta, ujawniający się w refleksji nad samym aktem gromadzenia i archiwizowania. Analizowana jako kompletny zbiór Kolekcja MOCAK-u ujawnia swój deliryczny charakter, przypominając liminalny labirynt, w którym nasycenie sąsiaduje z pustką, a miejsca zachwytu graniczą z rozpaczą. Tak rozumianą topografię kolekcji przenieśliśmy w przestrzeń wystawy. To zaproszenie do zabawy w chowanego i „odkrywanego” oraz do wędrówki przez ruiny, zakamarki, błota i szafy, prowadzącej ku odkryciu, że kryzysy są po to, by mogły nadchodzić